Menu

200 χρόνια Marius Petipa: Οι λόγοι που τα έργα του χορογράφου του 19ου αιώνα είναι διαχρονικά

  • Κατηγορία Νέα

Σχεδόν όλοι οι μεγάλοι θίασοι μπαλέτου σε όλο τον κόσμο χορεύουν τα μπαλέτα του Petipa, τα οποία φανερώνουν τη δημιουργική παραγωγή του. Πρόκειται για τα πιο δημοφιλή μπαλέτα όπως: Η Λίμνη των Κύκνων, Η Μπαγιαντέρα, Ο Κουρσάρος, Ο Δον Κιχώτης, Ο Καρυοθραύστης, Η Πακίτα, Η Κόρη του Φαραώ, Η Ραυμόντα και Η Ωραία Κοιμωμένη. Αυτά είναι μόνο κάποια από τα 50 μπαλέτα που χορογράφησε. Αναβίωσε επίσης και επεξεργάστηκε προηγούμενες παραγωγές των μπαλέτων Κοππέλια, Η Κακοφυλαγμένη Κόρη και Ζιζέλ. Κατά τη διάρκεια της εαρινής σεζόν του American Ballet Theatre 2018, πέντε από τις οκτώ εβδομάδες είναι αφιερωμένες στον Πετιπά, συμπεριλαμβανομένου του ντεμπούτου της ανακατασκευασμένης παραγωγής από τον Alexei Ratmansky του μπαλέτου Harlequinade.

Αλλά τι είναι αυτό που κάνει τα μπαλέτα του Petipa να είναι πιο δημοφιλή και σίγουρα ευρέως γνωστά στον 21ο αιώνα απ' ότι στον 19ο αιώνα; Τα έργα του δεν είναι μόνο κλασικά μπαλέτα. Ακόμα και σύντομα αποσπάσματα παραμένουν δημοφιλή. Οι παραλλαγές Πετιπά αντιπροσωπεύουν την καλύτερη επιλογή για τους περισσότερους διαγωνισμούς μπαλέτου, επειδή δοκιμάζουν τους χορευτές στο πλήρες φάσμα της κλασικής τους τεχνικής, της μουσικότητας και της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Και τι είναι αυτό που τα καθιστά κλασικά; “Τα βήματα των μπαλέτων του Petipa είναι απλά, λογικά και αρμονικά”, λέει η Larissa Saveliev, πρώην χορεύτρια του Μπαλέτου Μπολσόι που ίδρυσε το Γκραν Πρι της Αμερικής το 1999 με τον σύζυγό της, Gennadi. “Αλλά είναι τόσο τέλεια προσαρμοσμένα στη μουσική και τόσο καλά συνδεδεμένα μαζί που αυτή η ομορφιά γίνεται διαχρονική και αιχμαλωτίζει τη φαντασία μας τόσο πολύ σήμερα όσο και όταν δημιουργήθηκε η πρώτη χορογραφία.

Η πρώην μπαλαρίνα του ABT, Cynthia Harvey, που χόρεψε πολλούς από τους μεγάλους ρόλους του Πετιπά και τώρα ηγείται της Σχολής ABT Jacqueline Kennedy Onassis, εξυμνεί τον Petipa για τη χρήση της γνώσης της εκπαίδευσης μπαλέτου στην ανύψωση της χορογραφίας: “Βελτίωσε τον ρόλο του άνδρα χορευτή, χρησιμοποιώντας βήματα για πρώτη φορά, καθώς και αξιοποιώντας τις ικανότητες της παρτενέρ του μπαλαρίνας”.

Αν και η κλασική τεχνική μπαλέτου αποτελούσε τη βάση της δουλειάς του, η τέχνη του Petipa έδωσε ψυχή στην μορφή της τέχνης. “Ο Petipa ακολουθούσε την αφήγηση και είχε αίσθηση της φαντασίας και της ποίησης”, λέει η Harvey. “Η δομή του με μεγάλους χορούς συμπλήρωσε του Αυτοκρατορικό Μπαλέτο και το έκανε πιο διάσημο. Η αφήγησή του και η χρήση συμφωνικών ενορχηστρώσεων για τις δημιουργίες του τράβηξαν την προσοχή του πολιτισμού της Ρωσίας εκείνη τη στιγμή”.

Ο Πετιπά γεννήθηκε στη Μασσαλία της Γαλλίας και ήταν γιος ενός διάσημου καθηγητή χορού. Είχε σπουδάσει εντατικά με τον θρυλικό δάσκαλο Auguste Vestris και αργότερα χόρεψε με το Grand Théâtre, όπου συχνά συνεργαζόταν με την Carlotta Grisi. Το 1874 έγινε ο πρώτος χορευτής του Αυτοκρατορικού Θεάτρου (σημερινού Mariinsky) της Αγίας Πετρούπολης. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του στο χορό, βοήθησε τον Jules Perrot και άλλους να αναβιώσουν παλαιότερα έργα. Ο Petipa άρχισε να χορογραφεί τον εαυτό του. Τελικά έγινε ο πρώτος maître de ballet του Αυτοκρατορικού Θεάτρου. Η πρώτη επιτυχία του ήταν Η Κόρη του Φαραώ το 1862 και ακολούθησε το μπαλέτο Η Μπαγιαντέρα το 1877. Το έργο του με τον ballet master Lev Ivanov, ο οποίος εξειδικεύτηκε στη χορογραφία για το corps de ballet, δημιούργησε την κληρονομιά του. Το τελευταίο του μπαλέτο ολοκληρώθηκε το 1905, πέντε χρόνια πριν το θάνατό του. Σε μια από τις τελευταίες ημερολογιακές σημειώσεις του, ο Πετιπά έγραψε: “Μπορώ να δηλώσω ότι δημιούργησα μια εταιρεία μπαλέτου για την οποία όλοι είπαν: η Αγία Πετρούπολη έχει το μεγαλύτερο μπαλέτο σε όλη την Ευρώπη”.

Όταν η μπαλαρίνα Valentina Kozlova χόρευε με το Μπαλέτο Μπολσόι στη Σοβιετική Ένωση, ανακάλυψε μια σιωπηλή ταινία με υπότιτλους της διδασκαλίας από τον Petipa του μπαλέτου συνειδητοποίησε ότι έλεγε τα ίδια πράγματα για την τελειοποίηση της εκπαίδευσης με αυτά που είχε μάθει στις σπουδές της στην Ακαδημία Μπαλέτου Vaganova. Η κορυφαία καθηγήτρια Vaganova, συχνά αποκαλούμενη ως “βασίλισσα των παραλλαγών”, συνεργάστηκε στενά με τον Petipa και χόρεψε στο Mariinsky μέχρι το 1916. Άρχισε να διδάσκει το 1921 και κωδικοποίησε τη ρώσικη τεχνική. “Η Βαγκάνοβα λέει ότι πρέπει να κάνεις λιγότερα πράγματα για να φανεί ότι κάνεις περισσότερα”, λέει η Kozlova, η οποία αργότερα έγινε επικεφαλής του Μπαλέτου της Νέας Υόρκης και στη συνέχεια ίδρυσε τον Διεθνή Διαγωνισμό Μπαλέτου Valentina Kozlova. “Ένα μέρος της εκπαίδευσής μας που προέρχεται από τον Πετιπά είναι ότι οι γυναίκες πρέπει να είναι εξαιρετικά ελαφρές στα βήματά τους. Δημιούργησε τις épaulement, την όμορφη στροφή του κεφαλιού και του λαιμού, και τις κινήσεις των χεριών που εξαφανίζονται σήμερα”.

Η έξυπνη προσέγγιση του Πετιπά στη μουσική κάνει τη χορογραφία να ξεχωρίζει και να την παρακολουθεί το κοινό και σήμερα. Ενώ συνεργάστηκε με πολλούς συνθέτες, η συνεργασία του με τον Τσαϊκόφσκι έκανε το αποτέλεσμα μαγευτικό. Σκεφτείτε τη σαγηνευτική ευγένεια της variation της Lilac Fairy ή την ευτυχία που εκπέμπει το Rose Adagio στο μπαλέτο Η Ωραία Κοιμωμένη. Ο Πετιπά και ο Τσαϊκόφσκι συνεργάστηκαν στενά με τους δημιουργούς του λιμπρέτου για να μεταφέρουν σωστά την επιθυμητή θεατρικότητα και ήξεραν πως να διαμορφώνουν φράσεις. “Σε αυτά τα κλασικά μπαλέτα χορεύετε με φράση και όχι με αρίθμηση”, λέει η Kozlova. “Θα έπρεπε να είστε στη μουσική, αλλά σας δίνει και την ελευθερία να κινήστε με φράσεις”. Ένας άλλος λόγος που ο Πετιπά είναι διαχρονικός: Οι χορευτές μπαλέτου αγαπούν τις προκλήσεις. Η ερμηνεία των ρόλων Aurora, Kitri ή Odette / Odile είναι παρόμοια με την ανάβαση στο Όρος Έβερεστ. Δεν μπορείτε να διαψεύσετε την απαιτούμενη τεχνική και την τέχνη. (Συχνά χορογραφούσε διαφορετικές εκδοχές των variations του για διαφορετικές μπαλαρίνες με ποικίλες δυνάμεις, γι' αυτό θα δείτε αρκετές εκδόσεις της variation του Black Swan.) “Τα μπαλέτα του Petipa είναι σαν μια δοκιμή για να αποκαλύψετε την εκπαίδευσή σας”, λέει η Saveliev. “Μπορείτε να ξεπεράσετε ή να ασχοληθείτε με τις αδυναμίες σας σε κάποιο άλλο έργο, αλλά με τον Petipa, δεν μπορείτε.”

Η εκμάθηση της σωστής στάσης ολόκληρου του σώματος στις κινήσεις είναι συχνά η μεγαλύτερη πρόκληση. “Υπάρχει τέλεια ισορροπία μεταξύ της χάρης του άνω μέρους του σώματος και της δύναμης και της ακρίβειας των ποδιών σας”, λέει η Saveliev. “Σήμερα οι χορευτές συχνά επικεντρώνονται σε άλματα, στροφές και γρήγορες κινήσεις των ποδιών – και μερικές φορές δεν δίνουν αρκετή προσοχή στο πάνω μέρος του σώματος, αλλά η πραγματική ομορφιά της χορογραφίας του Petipa είναι σε συνδυασμό και των δύο”.

Αυτό που είναι ενσωματωμένο στη χορογραφία του είναι η πλήρης έκφραση των χαρακτήρων. Λένε την ιστορία του ποιοι είναι, τι φοβούνται, ότι αγαπούν ή απεχθάνονται και τι θέλουν με τα βήματα τους και την παντομίμα. Σκεφτείτε την αθωότητα και τη χαρά της variation της Aurora στην 1η Πράξη του μπαλέτου Η Ωραία Κοιμωμένη, την επιβλητικότητα της variation “clap” της Raymonda ή την χορό που δεν έχει την αίσθηση της βαρύτητας του Bluebird. Η δυναμική της ανάπτυξης του χαρακτήρα και της αφήγησης είναι τεράστια. Το κοινό δίνει βάση σ' αυτό.

Παρόλο που τα μπαλέτα του Petipa έχουν αποκατασταθεί και προσαρμοστεί με την πάροδο του χρόνου, έχουν γίνει πρόσφατες προσπάθειες για την αποκατάστασή τους στις αρχικές εκδόσεις τους. Ο Alexei Ratmansky και η σύζυγός του, Tatiana, χρησιμοποίησαν τις σημειώσεις Stepanov από τη συλλογή Sergeyev στη Συλλογή Θεάτρου του Χάρβαρντ στη βιβλιοθήκη Houghton για την ανακατασκευή του μπαλέτου The Sleeping Beauty για το American Ballet Theatre, καθώς και των μπαλέτων Swan Lake και Paquita στην Ευρώπη. Η πρόσφατα ανακατασκευασμένη Harlequinade για το ABT έκανε το ντεμπούτο της στις 4 Ιουνίου στο Lincoln Center.

“Τα περισσότερα από αυτά τα μπαλέτα βασίζονται σε ιστορίες ενός ιστορικού ρομαντικού ιδεώδους και ένα συγκεκριμένο αγόρι συναντά ένα κορίτσι (ή κύκνο), η αγάπη περνά από διάφορα εμπόδια, η αγάπη τα κατακτά όλα”, λέει η Harvey. Το σημερινά ακροατήρια επιθυμούν μια δόση αθωότητας μαζί με την επιθυμία τους για διαφυγή.

Ο Petipa, όπως λένε στο μάρκετινγκ, είναι το χρυσό box office. Αυτό όχι μόνο πληρώνει πολλά παπούτσια μπαλέτου, αλλά και μέσα από αυτά τα μαγευτικά μπαλέτα της ιστορίας, καλλιεργεί τη φαντασία της επόμενης γενιάς.

Πηγή: pointemagazine.com

επιστροφή στην κορυφή

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/balleton/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home/balleton/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654